Czarny Bez (Sambucus nigra)

Czarny Bez (Sambucus nigra)

Należy do rodziny Przewiertniowatych (Caprifoliaceae), rozpowszechniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej, jest krzewem lub drzewem rosnącym dziko w Europie, Afryce Północnej i Azji Zachodniej, występuje również w Ameryce gdzie znany jest jako Elderberry.

Kwitnie w Czerwcu, jego białe kwiaty zebrane są w parasolowate podbaldachy, wydzielając, specyficzny niezbyt przyjemny zapach szczególnie ulubiony przez muchy.

Owoce dojrzewają w końcu Lipca. Surowcem leczniczym są praktycznie wszystkie części rośliny.

Czarny Bez stosowany w medycynie od setek lat  związany jest też z licznymi przesądami i legendami, wierzono bowiem  że na drzewie Czarnego Bzu powiesił się Judasz, inna legenda mówi że drzewo krzyża pochodziło z olbrzymiego Czarnego Bzu. Sadzony koło chat  miał chronić przed czarownicami a gałązka zielonego bzu wrzucona do grobu  miała chronić duszę zmarłego przed czarcimi mocami. Lecz oprócz legend można znalezć wiele informacji na temat jego zastosowania w medycynie, szczególnie popularny był w leczeniu wszystkich problemów związanych z przeziębieniami, stanami zapalnymi i infekcjami. Znany i szeroko stosowany w Polskiej medycynie ludowej jak i oficjalnej, jeszcze w latach pięćdziesiątych był oficjalnie używany w Polskiej medycynie ,wydany w 1954 roku podręcznik fitoterapii profesora Jana Muszyńskiego zaleca stosowanie Cortex Sambuci czyli Kory bzowej  przy obrzękach jako diuretyk zwłaszcza w przewlekłej niedomodze nerek, zaś suszone kwiaty czarnego bzu ( Flos Sambuci)  jako łagodny diuretyk mający zastosowanie nawet w praktyce dziecięcej i u kobiet karmiących, w połączeniu z rumiankiem działa kojąco w bólach menstruacyjnych.

Jednak największą popularność Czarny Bez zdobył w Anglii ,zwany tam popularnie angielskimi winogronami, stosowany nie tylko w medycynie ale również do wyrobu wina, nalewek, czy powideł. Poniższa tabelka przedstawia porównanie podstawowych elementów odżywczych winogron i czarnego bzu:

                                   WINOGRONA                                                 CZARNY  BEZ

Składniki odżywcze:                                                     Składniki odżywcze:

Witamina A : 80 I.U. NA 100mg                                  Witamina A : 600 I.U. NA 100mg                                     

Witamina B:  Thiamine 0.06mg                                    Witamina B:  Thiamine 0.07mg

Riboflavin: 0.04mg                                                        Riboflavin: 0.06mg

Niacin: 0.2mg                                                                Niacin: 0.5mg                                 Witamina C: 4mg                                                          Witamina C: 36mg

Proteiny: 1.4mg                                                              Proteiny: 2.6mg

Kalorie: 70                                                                     Kalorie: 72  

W pewnym okresie nagminnie fałszowano drogie wino porto  przez mieszanie z znacznie tańszym winem z czarnego bzu. Praktyka ta stała się zródłem odkrycia medycznego, otóż  w 1899 roku jeden z  a amerykańskich żeglarzy po powrocie z długiego rejsu  twierdził że pozbył się reumatyzmu pijąc wino porto.  Po szczegółowym dochodzeniu okazało się że sprawcą uzdrowienia by dodatek czarnego bzu  użyty do sfałszowania wina.  I tak powstała prosta i skuteczna receptura którą polecam wszystkim mającym kłopoty z reumatyzmem:

30 gram soku z czarnego bzu zmieszać 10 gramami dobrego czerwonego wina, pić kilka razy dziennie.

Załączam też kilka receptur z Polskiej literatury zielarskiej:

 Łagodna mieszanka moczopędna przy zapaleniu miedniczek nerkowych:

Kory bzu czarnego (Cortex Sambuci  )                                2 części

Kwiatów bławatka (Centauera cyanus)                               1 część

Paprotki słodkiej    (Polydim vulgare)                                 1 część

Czubatą łyżkę mieszanki zalać szklanką wrzątku, zaparzać ok. 5minut.

Zioła przy bolesnym miesiączkowaniu:

Kwiat bzu (  Flos Sambuci )                                             1 część

Rumianku ( Matricaria chamomilla)                                 2 części

Ruty  ( Ruta graveolens)                                                   1 część

 

Mieszanka stosowana przy grypie i stanach gorączkowych:

Kwiatu bzu, bratków, kwiatu lipowego po łyżce stołowej. Zalać 2 szklankami wrzątku, naparzać 15 minut. Osłodzić sokiem malinowym lub porzeczkowym. Pić po ½ szklanki co dwie godziny.
Za czasów naszych prababek słynna była tzw. woda bzowa ( Aqua Sambci). Każda szanująca się kobieta posiadała w zestawie kosmetyków tamtych czasów wodę bzową , niezastąpioną w pielęgnacji twarzy.
A oto przepis na ten stary środek, lecz prawdopodobnie  lepszy od wielu dzisiejszych przeładowanych chemią kosmetyków.
Wypełnić pojemnik kwiatami bzu, ubić i zalać około dwoma litrami gotującej wody.
Po ochłodzeniu dodać 75 gram czystego spirytusu. Przykryć płótnem i odstawić na kilka godzin w ciepłym miejscu. Po ochłodzeniu przecedzić następnie i przelać do butelek i szczelnie zakorkować.
Woda bzowa z niewielkim dodatkiem gliceryny i boraksu była stosowana zazwyczaj rano i wieczorem do przemywania twarzy.                
Czarny bez znany od stuleci pospolity a jednak tajemniczy krzew, bohater legend, poetyckich  poematów, przepisów kulinarnych i wielu opracowań medycznych jest jeszcze rośliną nie w pełni poznaną , przekonany jestem że posiada moce lecznicze których jeszcze nie odkryliśmy w pełni. James Duke w swej słynnej The Green Pharmacy sugeruje stosowanie czarnego bzu w leczeniu AIDS,  jako ze jagody czarnego bzu są jednym z najbogatszych zródeł anthocyainy, występują cej w rozpuszczalnym w wodzie pigmencie jagód bzu.
Anthocyainy stymulują system immunologiczny organizmu przez zwiększenie produkcji zwalczających infekcje lymphocytów.
Na zakończenie ostrzeżenie w Ameryce Północnej pod nazwą Elderberry występują dwa blisko spokrewnione gatunki: Bez czarny ( Smbucus nigra) oraz Bez Amerykański  ( Sambucus canadensis). Jagody i kwiaty obu gatunków posiadają podobne właściwości, natomiast pozostałe części Bzu amerykańskiego a zwłaszcza jego korzenie posiadają silne właściwości trujące.              

reklama

Odchudzanie